In het kader van de “inhaalbeweging voor schoolinfrastructuur” werd recent via een officiële publicatie een oproep naar architecten gelanceerd. Een informatiesessie hierover wordt gehouden op 6 mei 2010. Het volledige programma, omgedoopt tot “Scholen van Morgen” omvat het ontwerp, de bouw, het onderhoud en de financiering van ongeveer 211 scholen. Voor een deel van deze scholen, de zogenaamde ‘modelprojecten’, lanceerde Vlaams Bouwmeester in januari al een oproep voor 17 van de 29 modelprojecten.
De aanbestedingsprocedure voor de andere niet-modelprojecten werd recent opgestart met een publicatie in Publicatieblad van de Europese Unie* en in Bulletin der Aanbestedingen**. De selectieleidraad kan schriftelijk aangevraagd worden via info@scholenvanmorgen.be of per aangetekend schrijven t.a.v. Tomas Vivijs, Fortis Real Estate, Sint-Lazaruslaan 4-10, 1210 Brussel.
nformatiesessie
Een informatiesessie over kandidaatstelling, de selectie en de rol van architecten binnen “Scholen van Morgen” wordt gehouden op donderdag 6 mei 2010 om 10u in het auditorium van AG Insurance, Nieuwbrug 17 te 1000 Brussel.
Omwille van organisatorische redenen wordt gevraagd om vóór 4 mei 2010 in te schrijven via info@scholenvanmorgen.be en het aantal deelnemers te beperken tot maximum 2 personen per bureau. Relevante vragen die tijdens de sessie aan bod moeten komen, moeten noodzakelijk vóór 27 april 2010 15u overgemaakt worden volgens de in de selectieleidraad omschreven procedure.
De totale bouwsom van nieuwe opdrachten voor architectenbureaus was in 2009 bijna 42 procent lager dan in 2008. In 2008 verminderde de waarde van nieuwe opdrachten al met bijna 33 procent. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Nieuwe opdrachten voor architecten geven een indicatie van de toekomstige bouwproductie in de burgerlijke en utiliteitsbouw.
Het sterkst liepen de nieuwe ontwerpopdrachten voor woningen terug. De bouwsom hiervan was ruim 46 procent lager dan in 2008. In het laatste kwartaal van vorig jaar was de daling van de waarde zelfs ruim 52 procent.
Ook kregen architecten fors minder nieuwe ontwerpopdrachten voor utiliteitsgebouwen, zoals kantoren, winkelcentra en ziekenhuizen. De hiermee gemoeide bouwsom was ruim 37 procent lager dan in 2008.
Architecten hebben vorig jaar het aantal opdrachten verder zien teruglopen. De totale bouwsom van nieuwe opdrachten voor architectenbureaus was in 2009 bijna 42 procent lager dan in 2008. In 2008 verminderde de waarde van nieuwe opdrachten al met bijna 33 procent. Dat blijkt uit woensdag gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Het sterkst daalden de nieuwe ontwerpopdrachten voor woningen. De bouwsom daarvan was ruim 46 procent lager dan in 2008. In het laatste kwartaal van vorig jaar was de daling van de waarde zelfs ruim 52 procent.
Ook kregen architecten fors minder ontwerpopdrachten voor utiliteitsgebouwen, zoals kantoren, winkelcentra en ziekenhuizen. De daarmee gemoeide bouwsom was ruim 37 procent lager dan in 2008. Nieuwe opdrachten voor architecten geven een indicatie van de toekomstige bouwproductie.
Meer dan veertig procent van de architecten die in Vlaanderen actief zijn in de woningbouw, hebben de voorbije weken kandidaat-opdrachtgevers moeten weigeren omdat ze overbevraagd zijn. Dat blijkt vrijdag uit een enquête van de Vlaamse Architectenorganisatie (NAV).
De overbevraging zou het gevolg kunnen zijn van de nakende afschaffing van het lagere btw-tarief voor bouwprojecten. De federale regering had het btw-tarief verlaagd naar aanleiding van de economische crisis. Er kwam een tarief van 6 procent op een schijf van 50.000 euro bij de bouw of aankoop van een woning. Het tarief geldt voor alle facturen tot eind 2010, maar wel op voorwaarde dat de bouwvergunning ten laatste op 31 maart is ingediend.
Het gevolg daarvan is dat architecten de jongste tijd overstelpt werden door aanvragen van mensen die nog willen profiteren van de gunstige maatregel, zo stelt het NAV. Uit hun enquête blijkt dat 43,6 procent van de architecten daardoor kandidaat-opdrachtgevers heeft moeten weigeren.
Nog uit de enquête, die werd afgenomen bij 541 Vlaamse architecten, blijkt dat twee derde van de architecten (65,6%) van mening is dat de tijdelijke btw-maatregel een positieve impact had op het aantal opdrachten. Deze groep spreekt van een gemiddelde stijging met 34 procent.
Ten slotte blijkt drie kwart (75,2%) van de ondervraagde architecten voorstander te zijn van een verlenging van de deadline.
De omzetten van Nederlandse architecten zijn in 2009 steeds harder gaan dalen. De Bouwbarometer® van BouwKennis en USP Marketing Consultancy voorspelt deze negatieve tendens al enige tijd. In het eerste kwartaal van 2010 noteert per saldo 23% van de architecten een omzetdaling ten opzichte van een jaar eerder. Ook verwacht per saldo een meerderheid van de architecten een omzetdaling in het tweede kwartaal. Op basis van een trendanalyse voorziet BouwKennis echter een positieve omslag gedurende 2010.
De bouwsector is hard getroffen door de recessie. Een combinatie van financieringsproblemen en vraaguitval hebben lopende projecten in de ijskast gezet. Daarnaast komen nieuwe projecten maar met mondjesmaat van de grond. Architecten hebben daardoor veel minder werk.
Dalende omzet en sentiment
De malaise onder architecten komt sterk naar voren in de Bouwbarometer®. In het laatste kwartaal van 2009 en in het eerste kwartaal van 2010 verwacht per saldo 4% van de architecten een omzetdaling ten opzichte van een jaar eerder. Het dieptepunt lijkt daarmee nog niet bereikt. Voor het tweede kwartaal van 2010 komt de verwachting per saldo uit op -9. En dat is de verwachting ten opzichte van een jaar eerder, toen de gerealiseerde omzet de grootste daling tot nu toe noteerde.
Slinkende orderportefeuille
De orderportefeuille van de architect loopt in rap tempo leeg. In het eerste kwartaal van 2005 hadden architecten gemiddeld voor 8,1 maanden aan opdrachten in hun boeken staan. Dat is teruggelopen tot 5,1 maanden in het eerste kwartaal van 2010. Architecten hebben na aannemers GWW nog wel de meeste orders op de plank liggen van alle partijen in de Bouwbarometer®, maar dat is niet ongewoon. De uitvoerende fase heeft per definitie minder werk dan de ontwerpfase. Niet alle plannen die al een ontwerp hebben gekregen worden immers uitgevoerd.
Omzet correleert met BBP
Het feitelijke verloop van de omzetten en orderboeken staat er op zijn zachtst gezegd niet rooskleurig voor. Maar vanuit een breder perspectief zijn er signalen dat er binnenkort een omslag kan plaatsvinden.Uit een trendanalyse van BouwKennis blijkt namelijk dat er achter de verwachte en gerealiseerde omzet een patroon schuilt. Deze reeksen hangen door de jaren heen sterk samen met de ontwikkeling van het BBP, sterker dan bij andere partijen in de bouwkolom.Dit geldt in het bijzonder voor de omzetverwachting en het BBP tussen het tweede kwartaal van 2008 en het vierde kwartaal van 2009. Hier correleren deze twee lijnen zelfs bijna maximaal. Het resultaat is dat de twee lijnen bijna parallel lopen.
Crisis doorbreekt tijdelijk de trend
Het extreme economische tij waarin we ons bevinden zorgt voor een tijdelijk afwijking van het patroon. Het CPB raamt de omzetgroei in 2010 op 1,5%, wat inhoudt dat BBP-groei zich vlot herstelt na de recessie waar we net uit opkrabbelen. De Bouwbarometer® laat echter een minder rooskleurig beeld zien, waardoor de samenhang momenteel minder sterk is. Bij architecten treedt er na het derde kwartaal van 2009 een trendbreuk op. In plaats van mee te groeien met het BBP is de gerealiseerde omzet juist harder gedaald dan het kwartaal ervoor.
Conclusie
Gezien de eerdere opvallend sterke samenhang is het aannemelijk dat de lijnen na verloop van tijd weer in eenzelfde patroon vallen. Zeker als we de verschillende maatregelen in acht nemen die de sector vlot moeten trekken. Projectontwikkelaars en bouwers kunnen zich bijvoorbeeld verheugen op de Garantie Ondernemingsfinanciering, waarbij het Rijk garant staat voor 50% van het risico dat de bank loopt. En gelukkig is de Crisis- en Herstelwel alsnog aangenomen, waaruit de sector veel werk kan halen. Zo kunnen plannen die op de plank liggen ineens wel uitvoerbaar zijn, waardoor er veel werk vrijkomt voor de uitvoerende bouwpartijen. Voor architecten geldt een dergelijke inhaalslag niet. Zij kunnen daarentegen wel rekenen op nieuwe ontwerpen voor opdrachten die passen bij het optimisme in een opgaande conjunctuur. BouwKennis verwacht daarom dat gaandeweg 2010 de resultaten van architecten en aannemers B&U weer naar de BBP-lijn toetrekken.
Waarom scoren Nederlandse architecten zo goed in het buitenland en zijn Vlaamse architecten er nauwelijks bekend? www.vlaamsearchitectuur.be vroeg het aan Vlaams Bouwmeester Marcel Smets.
Enige tijd geleden was een verslaggever van www.vlaamsearchitectuur.be op het World Architecture Festival in Barcelona. Hoewel op dit jongste festival, België in de prijzen viel met Dominica Resort van BURO II en alle Nederlandse bureaus met lege handen naar huis gingen, viel het toch andermaal op dat Nederland op het vlak van architectuur zo veel meer aanzien heeft in de wereld dan België.
We stelden verschillende buitenlandse uitgevers de vraag welke Belgische architecten zij kenden. Een voor een moesten ze het antwoord schuldig blijven. Namen als Beel, Crepain of Robbrecht deden bij hen geen belletje rinkelen.
Gevraagd of ze Nederlandse bureaus kenden, kregen we daarentegen meteen een bevestigend antwoord en noemden ze zonder verpinken OMA, Mecanoo, MVRDV, en nog enkele andere klinkende namen op. Vanwaar dat verschil? Hoe komt het dat Nederlandse architecten zo veel beter scoren in het buitenland.
www.vlaamsearchitectuur.be stelde de vraag aan Vlaams bouwmeester Marcel Smets die het vooral verklaart door een grotere commerciële ingesteldheid van de Nederlanders en een grotere traditie om zichzelf te promoten. Hoe dan ook is Marcel Smets ervan overtuigd dat Vlaanderen steeds meer aanzien wordt als een opkomende natie op architectuurvlak.
Belgen met bouwplannen vertrouwen hun architect het meest (57%). Gemiddeld zegt echter toch 1 op 10 bouwers dat ze hun bouwpartners onbetrouwbaar vinden. Bouwers herbevestigen intussen hun vertrouwen in de toekomst aangezien voor de tweede keer op rij de Reynaers bouwbarometer opnieuw op het peil staat van voor de economische crisis.
Dat blijkt uit de resultaten van de halfjaarlijkse bouwbarometer die Reynaers Aluminium in samenwerking met Ik ga bouwen/Je vais construire in februari uitvoerde bij 1.665 bouwers of verbouwers die de Batibouw beurs bezoeken.
Belgen stellen voor het verloop van hun bouw- of verbouwproject het meeste vertrouwen in hun architect (57,8%), gevolgd door hun elektricien (49,4%), schrijnwerker voor oa ramen en deuren (46,2%), loodgieter (44%), keukenbouwer (40,4%), ruwbouw aannemer (39,9%) en schilder/plakker (39,6%).
Gemiddeld zegt 1 op 10 Belgen zijn bouwpartners onbetrouwbaar te vinden, waarbij de ruwbouw aannemer het minste vertrouwen geniet. 11,9% van de ondervraagden stelt geen vertrouwen in hen. Loodgieters (10,5%), keukenbouwers (10%) en schilders/plakkers (9,8%) volgen de ruwbouw aannemers op de voet. Het minst onbetrouwbaar zijn de schrijnwerkers (6,1%), elektriciens (7,1%) en architecten (8,5%).
Bepalend voor de betrouwbaarheid van architect of diverse aannemers is het respecteren van het budget (37,1%), het oplossen van problemen (23,5%), kwaliteit (22,4%) en het respecteren van gemaakte afspraken (17%).
Mond tot mond reclame
Belgen worden bij de keuze van hun bouwpartners het meest beïnvloed door aanbevelingen van vrienden en kennissen (84,5%), familie (76,5%), hun partner (61%). Professionele bronnen zoals hun architect (53,2%), Batibouw (50,7%) en de media (15,7%) hebben duidelijk heel wat minder invloed.
Omdat vooral via mond aan mond reclame gekozen wordt, verbaast het niet dat slechts 1 op 2 bouwers of verbouwers meerdere offertes vraagt. Voor architecten vraagt zelfs maar 31% meerdere offertes.
Hersteld vertrouwen bevestigd
Het vertrouwen van bouwers en verbouwers dat in 2009 bijzonder laag was, herstelt zich. Dit blijkt uit de laatste resultaten van de Reynaers bouwbarometer die peilt naar de bereidheid en motivatie van bouwers en verbouwers om te investeren in duurzame bouwmaterialen. De halfjaarlijkse barometer maakte in de aanloop van de economische crisis in de herfst van 2008 nog een forse duik naar beneden met 10 punten om zes maanden later, in februari 2009, nog eens met 10 punten te dalen. In september jl steeg de barometer echter spectaculair met 21 punten om in februari van dit jaar te stabiliseren op het niveau van februari 2008.
Belgen durven dus opnieuw voluit investeren in duurdere energiezuinige bouwmaterialen en installaties. Dit gebeurt echter niet vanuit ecologische motieven (14,4%), maar eerder uit financieel belang door het terugverdieneffect van een energiezuinige woning (53,2%) en om comfort redenen (27,4%). Slechts 5% zegt niet te willen investeren in duurzaam bouwen of verbouwen.
Bij de keuze uit duurzame materialen hechten de Belgen vooral belang aan goed isolerende ramen en deuren (73,2%), gevolgd door het dak (65%), muren (56,3%), verwarming (52,6%), vloeren (38,3%) en alternatieve energiebronnen zoals zonne-energie (32%).
Architectenbureaus hebben ook last van de economische crisis. Uit onderzoek van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) blijkt dat de orderportefeuilles van de ruim 3.000 architectenbureaus eind 2009 ten opzichte van eind 2008 met zo`n 43% waren afgenomen. Dat komt onder meer omdat er minder gebouwd wordt.
Het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) verwacht voor 2010 voor het tweede jaar op rij een daling van de totale bouwproductie. Het EIB gaat uit van een daling met 5,7% naar 54,4 miljard euro. Door de afname in de bouw en de economische crisis worden projectontwikkelaars, woningcorporaties en het bedrijfsleven ook voorzichtiger. Het is moeilijker om projecten op te starten omdat banken terughoudend zijn met het verstrekken van kredieten. Daarnaast kampt de sector met een laag consumentenvertrouwen. De architectenbond wil zich inzetten om het consumentenvertrouwen te herstellen en financiering tegen redelijke voorwaarden te verkrijgen.
Overigens biedt de crisis niet alleen nadelen. De crisis is ook een uitgelezen kans voor bureaus om de eigen positie te overdenken. Wellicht kan er nu geïnvesteerd worden in bij- of nascholing van het personeel of kunnen nieuwe markten betreden worden. Tevens kunnen architecten zich gaan profileren als ze meer met duurzaamheid gaan doen.
De architectenbranche is nog niet uit de crisis, zo blijkt uit nieuw onderzoek van de BNA. De in 2009 ingezette daling in de werkvoorraad en verwachte omzet, zet zich in 2010 verder voort. Door een prijzenslag bij het verwerven van nieuwe opdrachten staan de honoraria onder druk. De BNA vindt dit een zorgelijke ontwikkeling.
De werkvoorraad van architectenbureaus is begin 2010 gemiddeld 12% kleiner dan in september 2009. Vergeleken met 2008 is deze zelfs gehalveerd. De kleine bureaus hebben in de helft van de gevallen maar voor maximaal 3 maanden werk in voorraad, bij grotere bureaus ligt er gemiddeld nog voor een halfjaar werk op de plank.
Ruim een derde (35%) van de bureaus voorziet dit jaar een daling van de omzet van meer dan 10%. Nog eens 15% verwacht dat de omzet zal dalen met 5-10%. 27% verwacht dat de omzet ongeveer gelijk zal blijven. Ruim een vijfde (22%) van de bureaus denkt in 2010 wel meer omzet te realiseren dan in 2009. Een vergelijkbare ontwikkeling verwachten de architectenbureaus voor nieuwe opdrachten.
Het honorarium van architectenbureaus staat onder druk: 30% van de ondervraagden verwacht dat dit zal dalen met 10%, 22% voorziet een daling van 5-10%.
Het overgrote deel van de architectenbureaus (68%) verwacht dat het qua personeelsbestand even groot blijft, 21% verwacht krimp. Een tiende van de bureaus verwacht in 2010 een uitbreiding van het aantal medewerkers.
Voor het soort opdracht verwachten bureaus een toenemend belang van transformatie/renovatie, hergebruik/herontwikkeling en verbetering/verduurzaming: respectievelijk 50%, 51% en 47% verwacht hier een stijging. 46% van de respondenten verwacht een afname in de nieuwbouw van woningen. Bijna een tiende van de architectenbureaus verwacht in 2010 nieuwe markten op het gebied van planvorming, onderzoek, gebiedsontwikkeling en advieswerk aan te boren.
Verwachtingen lange termijn
In het onderzoek is de architectenbureaus ook gevraagd naar hun verwachtingen voor de periode na de crisis – in de bouwwereld waarschijnlijk pas na 2011. Hier valt op dat veel bureaus bij de aard van de projecten een verschuiving verwachten van nieuw naar vernieuwd: transformatie, renovatie, hergebruik en verduurzaamheid zullen verder in belang toenemen volgens de bureaus.
De BNA lobbyt samen met andere partijen voor het vlottrekken van stilgevallen projecten. Verder laat de BNA het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid marktonderzoek doen naar de concrete gevolgen van de economische crisis. De BNA gaat hiermee zijn leden ondersteunen bij het maken van ondernemingsplannen voor de langere termijn. De resultaten worden in april verwacht.
Aan het BVO verdiepingsonderzoek 2009, waarmee de Bond van Nederlandse Architecten jaarlijks de verwachtingen over het komend boekjaar onderzoekt, namen 353 BNA-bureaus deel en had een respons van 28%. Het is representatief voor de Nederlandse architectenbranche.
Architecten zien het aantal opdrachten teruglopen en worden nog steeds geconfronteerd met veel te hoge omzeteisen van aanbestedende opdrachtgevers. Dit stelt het steunpunt Architectuuropdrachten op basis van 188 aanbestedingen in 2009.
Architecten hebben in 2009 140 dienstenopdrachten en 48 geïntrigreerde opdrachten verworven. Analyse hiervan wijst uit dat een steeds kleinere groep bureaus de opdrachten binnenhaalt. Het steunpunt is opgericht nadat bleek dat architectenbureaus – vooral de jonge, kleine en buitenlandse – slecht uit de voeten kunnen met Europese opdrachten. Dit blijkt nog niet veranderd te zijn. Ondanks de wettelijke publicatieplicht zijn opdrachtgevers terughoudend met het bekendmaken van gunningen. In totaal werden 91 opdrachten gegund, waarvan het steunpunt 70% wist te achterhalen.
In totaal werd aan 67 verschillende bureaus een opdracht gegund, waarbij 48 bureaus een opdracht binnenhaalden. De bureaus met de meeste opdrachten waren Kraaijvanger Urbis (5 opdrachten), Inbo (4), DMV (4) en de Twee Snoeken (4).
De totale bouwsom van nieuwe opdrachten voor architectenbureaus was in 2009 bijna 42 procent lager dan in 2008. In 2008 verminderde de waarde van nieuwe opdrachten al met bijna 33 procent. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Nieuwe opdrachten voor architecten geven een indicatie van de toekomstige bouwproductie in de burgerlijke en utiliteitsbouw.